Kaybolan diller, kaybolmayan hafıza

Bazı akşamlar vardır… İzlersin, dinlersin, gülersin; ama salondan çıktığında artık aynı insan değilsindir.

Dün akşam Narlıdere Belediyesi Atatürk Kültür Merkezi’nde sahnelenen “Kaybolan Diller” tam olarak böyle bir oyundu. İzmir Vartoder’in düzenlemiş olduğu etkinlikte Gımgım Tiyatro Ekibi sahnedeydi ama aslında sahnede olan bir oyun değil, hafızamızdı.

Bu kadar etkileneceğimi düşünmüyordum. Ta ki ilk kelime kulağıma çarpana kadar…

Bir anda annemin sesi geldi. Babamın evin içindeki o tanıdık tonu… Çocukken “sus” denilen, ama susmayan kelimeler… Kimi zaman fısıltı, kimi zaman kahkaha olan o dil…

Zazaca.

O an anladım: Dil sadece konuşulan bir şey değilmiş. Dil, insanın içinde taşıdığı evmiş.

Oyun boyunca kahkaha attık. Ama o kahkahaların içinde ince bir sızı vardı. Çünkü mizah, en çok kaybettiklerimizi anlatırken yakışıyor insana.

Bir dil kaybolursa ne olur? Sadece kelimeler mi susar sanıyorsunuz?

Hayır. Masallar biter. Ağıtlar yetim kalır. Türküler kimsesizleşir. Aşk yarım söylenir, acı tarif edilemez olur.

Dil giderse, insan kendini kaybeder.

Bin yıldır bu coğrafyada konuşulan Zazaca; Tunceli’de, Bingöl’de, Erzincan’da, Diyarbakır’da, Muş’ta, Varto’da hâlâ yaşıyor. Hâlâ “ah” var içinde, hâlâ sevda, hâlâ isyan, hâlâ umut…

Ve dün akşam, o dil sahnede onuruyla duruyordu.

İzmir Varto Kültür Derneği’nin tiyatro topluluğu, büyük bir ustalıkla şunu yaptı: Kendi dilinde anlattı. Kendi sesiyle güldürdü. Kendi hafızasıyla ağlattı.

Ne bir eksik ne bir fazlalık… Samimi, sahici, derin.

Çünkü dil doğru kullanıldığında dünyayı değiştirir. İnsanı insana yaklaştırır. Geçmişi bugüne taşır.

Ana dil bu yüzden “ana”dır. İlk ninni ondadır. İlk korku, ilk sevinç, ilk sevgi ondadır. İnsan anasından hangi dille doğuyorsa, o dil onun kimliğidir.

Dün akşam salondan alkışlarla çıktık. Ama herkesin gözünde aynı şey vardı: Biraz hüzün, çokça gurur.

Çünkü bazı oyunlar izlenmez… Hatırlanır.

Ve bazı diller kaybolmaz… Onlara sahip çıkanlar olduğu sürece.

Bu oyun da o sahip çıkışlardan biriydi.

Bu oyun da emeği geçen tiyatro ekibine Varto Dernek Başkanı Ayhan Baytekin’e, dernek yönetimine, VADEF Genel Başkanı Nurettin Gömek’e teşekkürler…