Bir fabrikanın kapısından içeri giren işçi, ölüm ihtimalini kabul etmiş sayılmaz. Ücret karşılığında emeğini verir; hayatını değil. Çocuğunun geleceği için çalışır; çocuğunu babasız bırakmak için değil. HABAŞ’ta en az on sekiz emekçinin yaşamını yitirmesinin ardından konuşmamız gereken gerçek budur. Toprağa verilen yalnızca bedenler değildir. Yarım kalan hayaller, tutulamayan sözler, bir daha çalmayacak telefonlar vardır. Ve bütün bunların karşısında, başsağlığı mesajlarıyla kapatılamayacak kadar ağır bir hesap durmaktadır.
O fabrikanın adı HABAŞ’tır!
Bazı üst düzey açıklamalarda yalnızca “demir çelik fabrikası” denilmesi bu gerçeği değiştirmez. Valilik açıklamasında şirketin adı açıkça yer alırken, başka açıklamalarda kullanılan genel ifadeler haklı sorular doğurur. Kamuoyu nerede, hangi koşullarda, kimin sorumluluğunda insanların öldüğünü bilmek ister. İşçinin kimliği cenaze haberlerinde açıkça yazılıyorsa, işverenin kimliği ve yükümlülükleri de aynı açıklıkla konuşulmalıdır. Acının adresi belliyken hesap sormanın adresi belirsiz bırakılamaz.
HABAŞ Yönetim Kurulu Başkanı Mehmet Rüştü Başaran, Forbes Türkiye’nin 2025 değerlendirmesinde 950 milyon dolarlık tahmini servetiyle otuz beşinci sırada bulunuyor. Ferrari ve Porsche modellerini içeren otomobil koleksiyonu da Forbes profilinde anlatılıyor. Bu serveti konuşmak kıskançlık değildir. Bu servetin üretildiği yerde insanların hangi güvenlik koşullarında çalıştırıldığını sormak, kamusal sorumluluktur. Milyonlarca dolarlık varlığın bulunduğu bir işletmede, işçinin yaşamını koruyacak önlemlerin eksiksiz alınmasını istemek fazla mı?
Bir işçinin evine sağ dönmesi, herhangi bir otomobilden daha mı değersizdir?
Şirketin sürdürülebilirlik raporunu inceleyen haberler, kayıp günlü kazaların toplamının 147’den 229’a yükseldiğini ortaya koyuyor. Taşeron çalışanlarda sayı 38’den 83’e çıkıyor. Bu rakamlar bir sunumun arasına sıkıştırılacak istatistikler değildir. Her birinin arkasında yaralanan bir insan, aksayan bir hayat, endişeyle bekleyen bir aile vardır. Kazalar artarken hangi önlemler alındı? Alındığı söylenen önlemler neden işçileri korumaya yetmedi?
Aynı kaynaklara göre iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerinin toplam süresi 65.700 saatten 8.697 saate geriledi. Yaklaşık yüzde 87 azalma! Şirket, bu düşüşün nedenini ve varsa hesaplama farklılıklarını açıklamalıdır. İş güvenliği, raporlara yazılan güzel cümlelerle sağlanmaz. Çalışanın tehlikeyi tanıyabildiği, itiraz edebildiği, gerekli önlemlerin gerçekten uygulandığı bir düzen gerektirir. Kâğıt üzerinde güvenli görünen bir işletmede insanlar ölüyorsa, o kâğıtların arkasındaki uygulama sorgulanacaktır.
Çalışma sürelerine ilişkin sorular da ortadadır. Rapordaki veriler üzerinden haftalık ortalamanın yaklaşık 60,8 saate ulaştığı hesaplanıyor. Bu hesaplamanın kapsamı, vardiya çizelgeleri ve puantajlarla açıklığa kavuşturulmalıdır. Genel haftalık çalışma süresinin 45 saat olduğu ülkede, fazla çalışmanın sınırları da bellidir. İnsan bedeni sınırsız değildir. Yorgun gözlerin, tükenen dikkatin, dinlenemeyen bedenlerin ağır sanayide karşılığı ağır olabilir. İşçi, üretim çizelgesinde gerektiğinde uzatılabilecek bir satır değildir.
Bakanlığın önceki denetimlerde ciddi sorun görülmediği yönündeki açıklaması karşısında soruyoruz: Neyi denetlediniz?
Hangi makineleri, hangi bakım kayıtlarını, hangi çalışma koşullarını incelediniz? İşçileri yöneticilerin bulunmadığı bir ortamda dinlediniz mi? Şikâyetlerini korkmadan anlatabilecekleri güvenceyi sağladınız mı? Denetimden geçen bir yerde böylesine büyük bir yıkım yaşanıyorsa, denetimin kendisi de denetlenmelidir. Devletin sorumluluğu, ölümden sonra soruşturma açmakla sınırlı değildir. Asıl sorumluluk, insanların yaşarken korunmasıdır.
Ve Türk Metal…
Başsağlığı mesajınız basına yansıdı. Peki, işçinin hayatını korumak için yürüttüğünüz mücadelenin belgeleri nerede? Hangi tehlikeleri bildirdiniz? Hangi eksikliklerin giderilmesini istediniz? İşveren taleplerinizi karşılamadığında ne yaptınız? İşçiler bugün yalnızca taziye cümlelerinizi değil, dünden bugüne yaptıklarınızı bilmek istiyor. Sendikanın görevi, üyelerinin ölümünün ardından acıyı paylaşmak kadar, o ölümün önüne geçmek için bütün gücünü kullanmaktır.
Aidat ödeyen işçi, karşılığında cenazesinde okunacak bir mesaj satın almıyor!
Bir sendikanın büyüklüğü, tabelasının büyüklüğünden anlaşılmaz. Kaç işçinin korkmadan konuşmasını sağladığıyla, kaç tehlikeyi giderdiğiyle, işverenin karşısında ne kadar kararlı durduğuyla anlaşılır. Üye sayısıyla övünen herkes, o üyelerin yaşam hakkı için yaptıklarını da açıklamak zorundadır. Yetki, ayrıcalık değildir. İşçinin karşısında taşınan ağır bir sorumluluktur.
Genel kurul kürsülerinin gerçek sahibi de işçilerdir. İşveren yöneticileriyle kurulan yakınlığın, emekçinin taleplerini gölgelemesine izin verilemez. Bir salonda patronun sözü rahatça duyulurken işçinin güvenlik kaygısı dile gelemiyorsa, orada sendikacılığın anlamı sorgulanır. İşçi, temsilcisini işverenle aynı fotoğrafta görmekten önce, tehlike karşısında kendi yanında görmek ister.
Öte tarafta Ege İşçi Birliği’nin işçilerin sesini duyurma çabası var. Sözcülerinin hastane önünde gözaltına alındığı haberleri var. Acılı ailelerin yanında yükselen itirazla uğraşmak yerine, o acıyı doğuran koşulların üzerine gidilmelidir. “Yaşamak istiyoruz” diyen emekçinin sesi, kamu düzenini bozan bir gürültü sayılamaz. Kamu düzeninin en temel şartı, insanların çalışırken ölmemesidir.
Deliller korunsun, denetim raporları açıklansın, tanıklar güvenceye alınsın. İşverenlerden kamu görevlilerine kadar sorumluluğu bulunan herkes hakkında etkili soruşturma yürütülsün. Güvenlik sağlanmadan işçiler çalışmaya zorlanmasın; alınacak önlemlerin bedeli onların ücretlerine yüklenmesin. Aileler adliye koridorlarında yalnız bırakılmasın.
Çünkü bu ülkenin işçileri, her faciadan sonra aynı sözleri dinlemekten yoruldu. Kader denilmesinden, unutulmasından, dosyaların yıllara yayılmasından yoruldu. Evine ekmek götürmek için çıktığı yoldan tabutla dönmek istemiyor.
HABAŞ’ın adı da sorumluluklar da unutulmayacak.
Patronun serveti haber oluyorsa, işçinin hayatı hesap sorulacak kadar değerli olmak zorundadır!
