Ortadoğu’da bir savaş başladığında Türkiye’de ilk duyduğumuz şey siren değildir. Ama ekonomideki sarsıntı, sınırdaki hareketlilik ve siyasetteki gerilim bize aynı gerçeği hatırlatır: Bu coğrafyada çıkan her savaşın faturası eninde sonunda Türkiye’nin önüne bırakılır.
Bunun nedeni yalnızca coğrafya değildir. Elbette Türkiye, Ortadoğu’nun kapısında duran bir ülke. Enerji yollarının, ticaret koridorlarının ve göç rotalarının tam ortasında. Ama mesele sadece haritadaki yerimiz değil; mesele bu krizleri yönetme biçimimizdir.
Son otuz yılın fotoğrafına bakalım. Irak işgal edildi, Türkiye ekonomik ve güvenlik bedeli ödedi. Suriye parçalandı, milyonlarca insan Türkiye’ye sığındı. Doğu Akdeniz’de enerji rekabeti başladı, Türkiye bölgesel bir gerilimin merkezine çekildi. Şimdi ise İsrail ile İran arasında büyüyen bir çatışma ihtimali konuşuluyor.
Her kriz farklı aktörlerle başlıyor ama aynı soruyla bitiyor:
Türkiye bu yangının neresinde duracak?
Çünkü Ortadoğu’daki savaşlar sadece cephede yaşanmaz. Bu savaşlar petrol fiyatlarında, döviz kurlarında, göç dalgalarında ve diplomasi masalarında devam eder. Türkiye ise bu dört başlığın da tam ortasında duran bir ülkedir.
Sorun şu ki Türkiye çoğu zaman krizlerin içinde sürüklenen bir aktör oluyor; oysa olması gereken krizleri yöneten bir ülke olmaktır.
Bir devlet için en büyük güç, savaşın tarafı olmak değildir. En büyük güç, savaşın dışında kalabilecek stratejik aklı kurabilmektir.
Bugün Türkiye’nin en büyük ihtiyacı tam olarak budur: güçlü bir diplomasi, tutarlı bir dış politika ve içerde sağlam bir devlet aklı.
Çünkü içeride zayıflayan bir ekonomi ve kırılgan bir siyaset varken dış politikada güçlü görünmek mümkün değildir. Dünyada hiçbir ülke içeride istikrarsızken dışarıda stratejik güç olamaz.
Ortadoğu’nun tarihi bize şunu öğretiyor:
Bu coğrafyada savaşlar hızlı başlar ama etkileri onlarca yıl sürer.
Eğer bugün İsrail ile İran arasındaki gerilim büyürse, bunun sadece askeri değil ekonomik ve siyasi dalgaları da olacaktır. Enerji fiyatları, ticaret yolları, güvenlik dengeleri yeniden şekillenecektir.
Ve yine herkes aynı soruya dönecektir:
Türkiye bu fırtınanın içinde mi olacak, yoksa yön veren ülkelerden biri mi?
Türkiye’nin kaderi krizlerin bedelini ödeyen ülke olmak değildir. Ama bunun için güçlü bir akla, güçlü bir diplomasiye ve her şeyden önemlisi güçlü bir iç siyasete ihtiyaç vardır.
Aksi halde Ortadoğu’daki her yeni savaş, Türkiye’ye kesilen yeni bir faturadan başka bir şey olmayacaktır.
Ve o faturayı her zaman olduğu gibi yine bu ülkenin insanları ödeyecektir.
